Regenboogpadwandel mee op ons spiritueel pad
Straal 7 · Violet · Esoterische wijsheid

Jiddu Krishnamurti: ‘Waarheid is een land zonder paden’

De theosofen zagen in hem de komende wereldleraar. In 1929 zei hij nee, en begon zestig jaar lang mensen aan te sporen niemand te volgen. Ook hem niet.

7.12 · 3 min lezenartikel
Zandpad door een heidelandschap onder een weidse lucht
✦ In één straal
  • Krishnamurti (1895–1986) werd als jongen in India ‘ontdekt’ door theosoof C.W. Leadbeater.
  • In 1929 ontbond hij de Orde van de Ster: ‘Waarheid is een land zonder paden.’
  • Hij sprak tot op hoge leeftijd over angst, conditionering, aandacht en vrijheid.
  • Hij stichtte scholen in India, Engeland en de VS die vandaag nog bestaan.

Hij werd opgevoed om de wereld te leiden, en weigerde. Dat maakt Jiddu Krishnamurti tot een van de meest opmerkelijke figuren in de spirituele geschiedenis van de 20e eeuw. In het beeld van de zeven Leraren van Kennis staat hij naast Sathya Sai Baba. Of hij die plaats zelf gewild zou hebben, is maar de vraag: hij spoorde mensen aan om juist géén leraar te volgen.

De jongen op het strand van Adyar

Krishnamurti werd in 1895 geboren in Madanapalle, in Zuid-India, als zoon van een brahmaanse familie. Zijn vader werkte na zijn pensioen voor de Theosofische Vereniging in Adyar, bij Chennai. Daar viel de jonge Krishnamurti in 1909 op bij de theosoof Charles W. Leadbeater, die op het strand zei een uitzonderlijk zuivere aura te zien. Leadbeater en Annie Besant, de voorzitster van de Vereniging, waren ervan overtuigd dat de jongen het voertuig zou worden voor de komende wereldleraar.

Krishnamurti en zijn broer Nityananda werden opgevoed en opgeleid in India en Engeland. In 1911 werd speciaal voor hem de Orde van de Ster in het Oosten opgericht, die tienduizenden leden kreeg over de hele wereld.

Ommen, 1929: ‘Waarheid is een land zonder paden’

Na de dood van zijn broer in 1925 begon Krishnamurti te twijfelen aan de rol die anderen voor hem bedacht hadden. Op 3 augustus 1929 sprak hij op het jaarlijkse Sterkamp in het Nederlandse Ommen, voor duizenden volgelingen. Hij ontbond de Orde van de Ster:

Ik beweer dat Waarheid een land zonder paden is, en dat je haar niet kunt benaderen via welke weg ook, via welke religie of sekte ook.

Jiddu Krishnamurti, toespraak in Ommen, 1929 (vrij vertaald)

Hij gaf de bezittingen van de Orde terug en zei dat hij geen volgelingen wilde. Het oorspronkelijke Regenboogpad verwijst daarnaar: zijn voorbereiding als wereldleraar ‘werd vroegtijdig stopgezet, maar Krishnamurti behoudt zijn grote waarde’.

Zestig jaar spreken

Paradoxaal genoeg bleef Krishnamurti nog bijna zestig jaar lang lezingen geven, in India, Europa en de Verenigde Staten, vaak voor grote menigtes. Hij sprak zonder notities en zonder systeem. Zijn thema’s kwamen telkens terug:

  • Vrijheid van het bekende: zolang je kijkt door de bril van tradities, ideeën en herinneringen, zie je niet wat er werkelijk is.
  • Conditionering: nationaliteit, religie en opvoeding vormen ons denken, en scheiden mensen van elkaar.
  • Angst: angst ontstaat door het denken over de toekomst en het verleden.
  • Keuzeloos gewaarzijn: aandachtig waarnemen zonder te oordelen of te kiezen.
  • De waarnemer is het waargenomene: wie zichzelf observeert, ontdekt dat er geen aparte ‘kijker’ is los van wat hij ziet.

Wie de meditatieve aandacht uit Meditatie voor beginners kent, herkent er iets in. Al zou Krishnamurti zeggen dat echte meditatie geen methode is, maar een manier van leven.

Gesprekken met wetenschappers

Krishnamurti ging graag in dialoog met denkers buiten de spirituele wereld. Zijn gesprekken met de natuurkundige David Bohm over tijd, bewustzijn en de toekomst van de mens zijn in boekvorm verschenen. Ook met psychologen, filosofen en boeddhistische geleerden zocht hij het gesprek op.

Scholen en nalatenschap

Onderwijs lag hem na aan het hart. Hij richtte scholen op waar leerlingen niet alleen kennis opdoen, maar ook leren zichzelf en de wereld met open ogen te bekijken: onder meer Rishi Valley in India, Brockwood Park in Engeland en Oak Grove in Californië. Krishnamurti overleed in 1986 in Ojai, Californië. De Krishnamurti-stichtingen beheren zijn archief en hebben een groot deel van zijn lezingen vrij beschikbaar gemaakt.

Waar begin je?

Bekende inleidingen zijn Vrijheid van het bekende (Freedom from the Known) en De eerste en laatste vrijheid (The First and Last Freedom). Lees langzaam, een paar bladzijden tegelijk. Of, in zijn eigen geest: lees niet om te geloven, maar om zelf te kijken.